Ana sayfa › Konu anlatımı › Araç tekniği dersinin konuları
Araç Tekniği Dersi Konuları: Resmî Programa Göre Neler Sorulur?
Sınavdaki 50 sorunun 9'u araç tekniği dersinden gelir. Bakanlığın ders programı bu dersi altı üniteye ayırır. Aşağıda ünitelerin başlıkları ve programın açıkça saydığı maddeler yer alıyor; teknik ayrıntılar için sayfanın sonundaki soruların açıklamalarını okuyun.
Dersin altı ünitesi
| Ünite | Konuları |
|---|---|
| A. Araçla ilgili temel bilgiler | Aracın bölümleri ve sistemlerinin görevleri, araç tanıtım kitabı, motorun tanımı ve sistemleri, enerji türüne göre motorlar, otomatik vitesli araçların özellikleri. |
| B. Güvenli araç kullanma ve araç teknik bilgisi | Araç kullanmaya hazırlık, aydınlatma, uyarı ve ikaz ışıkları, fren sistemi, lastikler, ön düzen ayarları, aktif ve pasif güvenlik sistemleri. |
| C. Araç bakımı ve kontrolleri | İlk bakım ve periyodik bakımlar, kış ve yaz hazırlıkları, uzun yol öncesi hazırlık, günlük kontroller. |
| D. Sık yaşanan araç arızaları | Gösterge panelindeki uyarı lambaları, motorun derhal durdurulmasını gerektiren arızalar, araçta sık yaşanan sorunlar. |
| E. Ekonomik araç kullanma | Aracın fazla yakıt yakma sebepleri ve ekonomik sürüş yöntemleri. |
| F. Araçta bulundurulması zorunlu araç ve gereçler | İlk yardım çantası, yangın söndürme cihazı, reflektör ve diğer gereçler. |
Araç kullanmaya hazırlık
Program, yola çıkmadan önce yapılacakları şu sırayla sayar: zihinsel ve fiziksel olarak hazır olmak, aracın dıştan ve içten kontrolü, koltuk ve başlık ayarı, oturuş pozisyonu ve pedalların kullanımı, direksiyon ayarı ve tutuşu, ayna ayarları, emniyet kemerinin takılması ve aracın çalıştırılması.
Günlük kontroller
- Lastik hava basıncı
- Motor yağı seviyesi (gerekirse yağ ilavesi)
- Soğutma suyu
- Fren hidrolik yağı
- Cam silecek suyu
- Sıvı sızıntısı olup olmadığı
- Akü
- İkaz ve aydınlatma ışıkları
- Motorun içinde ya da aracın altında canlı (kedi, köpek gibi) bulunup bulunmadığı
Motorun derhal durdurulmasını gerektiren arızalar
Program şu beş durumu ayrıca sayar; sınavda "sürücü ne yapmalıdır?" diye sorulduğunda cevap aracı güvenli bir yerde durdurup motoru kapatmaktır:
- Yağ göstergesinin (yağ lambasının) yanması
- Şarj göstergesinin yanması
- Motorun hararet yapması
- Motordan duman çıkması ya da yanık kokusu gelmesi
- Motordan normal olmayan sesler gelmesi
Güvenlik sistemleri
| Tür | Programda sayılanlar |
|---|---|
| Aktif güvenlik sistemleri (kazayı önlemeye yardım eder) | ABS (anti blokaj sistemi), fren destek sistemi, ASR (patinaj önleme, çekiş kontrol sistemi), ESP (elektronik dengeleme sistemi). |
| Pasif güvenlik sistemleri (kazada zararı azaltır) | Hava yastıkları, emniyet kemerleri, baş destekleri (koltuk başlıkları), çocuk koltukları, darbe emici sistemler. |
Lastikler
Programın lastik başlığı altında şunlar yer alır: lastik çeşitleri ve teknik özellikleri, doğru lastik seçimi, balans ayarı, hava basıncı, lastik hasarları ve nedenleri, diş derinliği kontrolü, lastik değişimi ve patinaj önleyiciler (zincir gibi).
Ekonomik araç kullanma
- Hıza uygun viteste araç kullanmak
- Ani frenden ve ani kalkıştan kaçınmak
- Aracın periyodik bakımını yaptırmak
- Araca uygun lastik kullanmak ve hava basıncını doğru tutmak
- Aracı gereksiz yükle taşımamak
Araçta bulundurulması zorunlu araç ve gereçler
Program bu başlık altında şu gereçleri sayar ve hangilerinin zorunlu olduğunun aracın cinsine göre değiştiğini belirtir: ilk yardım çantası, yangın söndürme cihazı, yedek malzeme ve takımlar, reflektör, takoz, çekme halatı, engel işareti, çocuk bağlama sistemleri, boyun korsesi, koruma başlığı (kask), koruma gözlüğü, stepne ya da tamir kiti, kriko ve bijon anahtarı.
Bu konunun soruları
26 soru. Her cevaptan sonra açıklama görünür.
1. Araç seyir hâlindeyken yağ basıncı ikaz lambası yanarsa ne yapılmalıdır?
Doğru cevap: C. Yağ basıncının düşmesi motorun yağsız çalıştığı anlamına gelebilir. Motor durdurulmazsa parçalar kısa sürede sarar ve ağır hasar oluşur.2. Motor çalışırken aküyü şarj eden parça hangisidir?
Doğru cevap: B. Alternatör, motordan kayışla aldığı hareketi elektrik enerjisine çevirir; hem aküyü şarj eder hem de araçtaki alıcıları besler.3. Motor çalışırken şarj ikaz lambası yanıyorsa olası neden hangisidir?
Doğru cevap: B. Kayış kopar ya da gevşerse alternatör dönmez ve akü şarj olmaz. Bazı araçlarda aynı kayış su pompasını da çevirdiği için motor hararet de yapabilir.4. ABS fren sisteminin sağladığı yarar hangisidir?
Doğru cevap: D. ABS, sert frende tekerleklerin kilitlenmesini önler. Böylece sürücü fren yaparken direksiyon hâkimiyetini kaybetmez.5. Lastik hava basıncının normalden düşük olması hangisine neden olur?
Doğru cevap: D. Havası az lastik yola daha geniş yüzeyle basar; direnç ve yakıt tüketimi artar, lastik omuzlardan aşınır. Fazla hava ise lastiğin ortadan aşınmasına yol açar.6. Araç gösterge panelindeki hararet göstergesi neyi bildirir?
Doğru cevap: D. Hararet göstergesi soğutma suyunun sıcaklığını gösterir. İbre kırmızı bölgeye yaklaşırsa motor aşırı ısınıyor demektir.7. Aşağıdakilerden hangisi motorun hararet yapmasına neden olmaz?
Doğru cevap: D. Su eksikliği, kopan kayış, arızalı termostat ve tıkalı radyatör motoru ısıtır. Akünün şarj durumunun soğutmayla ilgisi yoktur.8. Karayolunda kullanılan lastiklerde diş derinliği en az kaç milimetre olmalıdır?
Doğru cevap: C. Diş derinliği 1,6 milimetrenin altına inen lastik ıslak zeminde suyu tahliye edemez ve yol tutuşunu kaybeder.9. Hava basıncı normalden fazla olan lastik nereden aşınır?
Doğru cevap: C. Fazla şişirilen lastik yola orta kısmıyla basar ve ortadan aşınır. Havası az olan lastik ise yanlardan aşınır.10. Araç düz yolda bir tarafa çekiyor ve ön lastikler düzensiz aşınıyorsa hangisinin ayarı bozulmuştur?
Doğru cevap: C. Rot ayarı bozulduğunda tekerlekler yola tam paralel basmaz; lastikler içten ya da dıştan aşınır, direksiyon bir yana çeker.11. Patlayan lastik değiştirilirken bijon somunları nasıl sıkılmalıdır?
Doğru cevap: B. Çapraz sıkma, jantın göbeğe düzgün oturmasını sağlar. Somunların son sıkması araç krikodan indirildikten sonra yapılır.12. Hava yastığının (airbag) kazada koruyucu olabilmesi için hangisi gereklidir?
Doğru cevap: A. Hava yastığı emniyet kemerini tamamlayan bir sistemdir. Kemer takılı değilse açılan hava yastığı yaralanmaya bile yol açabilir.13. Lastik hava basıncı en doğru ne zaman ölçülür?
Doğru cevap: D. Isınan lastikte basınç yükselir. Doğru ölçüm, lastikler soğukken yapılır ve üreticinin önerdiği değere göre ayarlanır.14. Seyir hâlindeyken gösterge panelinde motor arıza ikaz lambasının yanması neyi bildirir?
Doğru cevap: C. Motor arıza lambası, motor yönetim sisteminin bir arıza kaydettiğini gösterir. Araç en kısa zamanda servise gösterilmelidir.15. Motor çalışırken ABS ikaz lambası sürekli yanıyorsa hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: D. ABS arızalandığında normal fren sistemi çalışmayı sürdürür, ancak ani frende tekerleklerin kilitlenmesini önleyen destek devre dışı kalır.16. El freni indirildiği hâlde fren ikaz lambası yanmaya devam ediyorsa öncelikle hangisi kontrol edilir?
Doğru cevap: B. Bu lamba fren hidroliği azaldığında da yanar. Hidrolik seviyesi düşükse sistemde kaçak ya da balata aşınması olabilir; araç kullanılmadan kontrol ettirilmelidir.17. Lastik değiştirmek için araç krikoyla kaldırılırken hangisi yapılmalıdır?
Doğru cevap: B. Kriko, aracın yalnızca bir noktasından taşır. Aracın kaymaması için düz ve sert zemin seçilir, el freni çekilir, vites takılır ve takoz kullanılır.18. Gösterge panelindeki devir göstergesi (takometre) neyi gösterir?
Doğru cevap: A. Devir göstergesi krank milinin dakikadaki dönüş sayısını gösterir; vites değiştirme zamanını belirlemeye yardımcı olur.19. Aynı dingildeki (aynı aks üzerindeki) lastikler için hangisi doğrudur?
Doğru cevap: D. Aynı dingilde farklı ölçü, yapı ya da aşınmışlıkta lastik kullanılması frenlemede ve virajda aracın dengesini bozar.20. Gösterge panelinde lastik basıncı uyarı lambasının yanması neyi bildirir?
Doğru cevap: B. Lastik basıncı izleme sistemi basınç kaybını algılar; araç güvenli bir yerde durdurulup lastikler kontrol edilmelidir.21. Motor çalışırken hava yastığı (SRS) ikaz lambası sürekli yanıyorsa hangisi söylenebilir?
Doğru cevap: B. Lamba kontak açıldığında kısa süre yanıp söner. Sürekli yanması arıza belirtisidir; araç servise gösterilmelidir.22. Aşağıdakilerden hangisi yakıt tüketimini artırmaz?
Doğru cevap: A. Ani hızlanma, sert fren, inik lastik ve tıkalı hava filtresi yakıt tüketimini artırır. Önerilen basınçtaki lastik ise yuvarlanma direncini düşürür.23. Gösterge panelinde mavi renkli far simgesinin yanması neyi gösterir?
Doğru cevap: B. Mavi far ikaz lambası, uzun hüzmeli (uzağı gösteren) farlar yanarken yanar. Karşıdan araç gelirken ya da bir aracın arkasında giderken bu lamba yanıyorsa kısa farlara geçilmelidir.24. Aracın üretildiği günden beri gittiği toplam yolu gösteren gösterge hangisidir?
Doğru cevap: D. Kilometre sayacı (odometre) aracın toplam yaptığı yolu gösterir; periyodik bakım zamanları da buna göre izlenir. Hız göstergesi ise aracın o andaki hızını gösterir.25. Kontak açıldığında yanan yağ basıncı ve şarj ikaz lambaları için hangisi doğrudur?
Doğru cevap: C. Bu lambalar kontak açılınca yanar, motor çalışınca söner. Motor çalıştığı hâlde sönmüyorlarsa yağlama ya da şarj sisteminde sorun vardır.26. Gösterge panelinde yakıt ikaz lambasının yanması sürücüye neyi bildirir?
Doğru cevap: D. Yakıt ikaz lambası, depoda az yakıt kaldığını bildirir; ilk uygun istasyonda yakıt alınmalıdır. Yakıtın tamamen bitmesi aracın yolda kalmasına, dizel araçlarda yakıt sisteminin hava yapmasına neden olur.
Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı, Motorlu Taşıt Sürücüleri Kursu Araç Tekniği Dersi Programı (Talim ve Terbiye Kurulu, 2020). Mevzuat değişebilir; güncel metin için mevzuat.gov.tr adresine bakınız.