Ana sayfa › Konu anlatımı › İlk yardımın temel bilgileri

İlk Yardımın Temel Bilgileri: Olay Yeri, 112 ve Derlenme Pozisyonu

İlk yardım, ani bir hastalık ya da yaralanmada kişinin hayatını korumak, durumunun kötüleşmesini önlemek ve iyileşmesine destek olmak için olay yerindeki imkânlarla yapılan hızlı ve etkili müdahaledir.

İlk yardımın amaçları

Hasta ya da yaralının hayatını korumak
Sağlık durumunun kötüleşmesini önlemek
İyileşmeye destek olmak
En yakın sağlık kuruluşuna güvenle ulaşmasına yardımcı olmak

İlk yardımcı nasıl davranır?

İlk yardımcı önce kendi can güvenliğini korur. Sakin, kendine güvenli ve pratik olmalı; eldeki olanakları değerlendirebilmeli; olayı doğru biçimde haber verebilmeli (112'yi aramak ya da aratmak) ve çevredeki kişileri organize edebilmelidir.

Acil durumda dört adım

Olay yerinin güvenli hâle getirilmesi
Hasta ya da yaralının durumunun değerlendirilmesi
Yardım çağrısı: 112 acil yardım numarasının aranması
İlk yardımın sağlanması

Eski kaynaklarda bu adımlar "koruma, bildirme, kurtarma" (KBK) adıyla geçer: önce olay yeri güvenceye alınır, sonra haber verilir, sonra müdahale edilir. Sınav sorularında bu adlandırmayla da karşılaşabilirsiniz.

Trafik kazasında olay yerinin güvenliği

Bütün müdahaleler trafik kurallarına uyularak yapılır; çevredekilerden diğer sürücü ve yayaları uyarmaları istenir.
Kazanın önüne ve arkasına uyarı işaretleri konur: şehir içinde en az 30 metre, şehirler arasında en az 150 metre mesafeye.
112 aranır ya da aratılır.
Araçların motorları kapatılır, el frenleri çekilir, tekerleklere takoz benzeri bir engel konur.

Genel kural olarak yaralı, zorda kalınmadıkça hareket ettirilmez. Olay yerinde kalması daha büyük tehlike yaratıyorsa ya da olay yeri güvenli hâle getirilemiyorsa, ilk yardımcı kendini tehlikeye atmadan yaralıyı taşıma teknikleriyle uzaklaştırabilir.

Yaralının değerlendirilmesi

Hareketsiz duran kişinin omuzlarına hafifçe dokunulur ve yüksek sesle "İyi misiniz?" diye sorulur.

Durum	Ne yapılır?
Yanıt veriyor (konuşuyor, inliyor ya da hareket ediyor)	İlk yardımcı kendini tanıtır, ne yapacağını açıklar. Kanama ve solunum değerlendirilir. Acil durum ya da şüphesi varsa 112 aranır.
Yanıt vermiyor, solunumu var	112 aranır ya da aratılır. Yaralı derlenme pozisyonuna getirilir ve solunumu izlenir.
Yanıt vermiyor, solunumu yok	112 aranır ya da aratılır. Zaman kaybetmeden temel yaşam desteğine başlanır.

Solunum, yaralının göğsünün yükselip alçalmasına bakılarak değerlendirilir. Baş ya da boyun yaralanması olan kişide, aksi kanıtlanmadıkça omurga yaralanması da varsayılır.

112 arandığında

Sakin ve net konuşulur; arayan önce kendini tanıtır.
Olayın ne olduğu, yardıma ihtiyacı olan kişi sayısı ve durumları anlatılır.
Yapılan ilk yardım uygulamaları söylenir.
Adres, olay yerini tam belirtecek biçimde verilir.

Derlenme pozisyonu

Bilinci kapalı ama nefes alan yaralıya derlenme pozisyonu verilir. Bu pozisyonun adı kaynaklarda kurtarma, sabit yan yatış ya da koma pozisyonu olarak da geçer. Bilinci kapalı kişide kaslar gevşer ve dil hava yolunu tıkayabilir; yan yatış hava yolunu açık tutar, kan ya da kusmukla boğulma tehlikesini de önler.

Yaralının normal nefes aldığından emin olunur, 112 aranır ya da aratılır.
Yaralının çevrileceği tarafına diz çökülür; iki bacağı da uzatılır.
Yakın taraftaki kolu vücuduna dik açı yapacak biçimde, avuç içi yukarı bakacak şekilde yerleştirilir.
Diğer kolu göğsünün üzerinden geçirilir; elinin arkası yakın taraftaki yanağına konur.
Uzak taraftaki bacağı dizinden bükülür ve bu bacaktan çekilerek yaralı yana döndürülür.
Hava yolunu açık tutmak için başı hafifçe arkaya eğilir; solunumu izlenmeye devam edilir.

Ağır yaralı, bulantısı olan ya da bilinci kapanmaya başlayan kişiye yiyecek ve içecek verilmez.

Bu konunun soruları

28 soru. Her cevaptan sonra açıklama görünür.

1. Olay yerinde, sağlık görevlileri gelene kadar, eldeki imkânlarla yapılan ilaçsız uygulamalara ne ad verilir?
Doğru cevap: A. İlk yardım; tıbbi araç gereç aranmadan, mevcut imkânlarla ve ilaç kullanılmadan yapılan uygulamalardır. İlaçla yapılan müdahale acil tedavidir ve sağlık personelinin işidir.
2. Güncel ilk yardım kitabına göre, acil bir durumla karşılaşan ilk yardımcının yapacakları hangisinde doğru sırayla verilmiştir?
Doğru cevap: B. Önce olay yeri güvenli hâle getirilir, sonra yaralının durumu değerlendirilir, 112 aranır ve ilk yardım sağlanır. Eski kaynaklarda aynı sıra kısaca koruma - bildirme - kurtarma (KBK) olarak geçer.
3. Kaza yerine ulaşan ilk yardımcının ilk yapması gereken hangisidir?
Doğru cevap: D. Güvenli olmayan bir ortamda yeni kazalar olabilir. Bu yüzden önce uyarı işaretleri konur, kontak kapatılır ve ortam güvene alınır.
4. 112 Acil Çağrı Merkezi arandığında aşağıdakilerden hangisi yapılmamalıdır?
Doğru cevap: A. Görevli gerekli bilgileri aldığını söylemeden telefon kapatılmaz; eksik bilgi ambulansın gecikmesine neden olabilir.
5. Yaralının bilinç durumunu kontrol etmek için ilk olarak ne yapılır?
Doğru cevap: D. Bilinç kontrolünde yaralının omuzlarına hafifçe dokunulur ve yüksek sesle seslenilir. Tepki vermiyorsa bilinci kapalı kabul edilir.
6. Güncel ilk yardım kitabına göre bilinci kapalı bir yaralıda solunum kontrolü nasıl yapılır?
Doğru cevap: A. Solunum, yaralının göğsüne bakılarak ve 10 saniyeyi aşmadan değerlendirilir. Eski kaynaklarda aynı kontrol bak-dinle-hisset yöntemi adıyla geçer: göğse bakılır, soluk sesi dinlenir, nefes yanakta hissedilir.
7. Bilinci kapalı bir yaralıda hava yolunu açmak için hangi pozisyon verilir?
Doğru cevap: D. Bir el alna, diğer elin iki parmağı çeneye konup baş geriye itilir. Böylece geriye kaçan dil hava yolunu tıkamaz.
8. Bilinci kapalı, ancak solunumu olan yaralıya hangi pozisyon verilir?
Doğru cevap: A. Derlenme pozisyonunda dil geriye kaçmaz, kusmuk ve salgılar dışarı akar; böylece hava yolu açık kalır. Eski kaynaklarda bu pozisyon koma pozisyonu adıyla geçer.
9. Göğüs ağrısı ve solunum güçlüğü çeken, bilinci açık hastaya hangi pozisyon verilir?
Doğru cevap: B. Yarı oturur pozisyon solunumu kolaylaştırır ve kalbin yükünü azaltır. Hasta hareket ettirilmez, hemen 112 aranır.
10. Hangisi ilk yardımcıda bulunması gereken bir özelliktir?
Doğru cevap: C. İlk yardımcı sakin, kendine güvenen ve pratik olmalıdır. Kendi can güvenliğini tehlikeye atan ilk yardımcı kimseye yardım edemez.
11. Aşağıdakilerden hangisi ilk yardımın öncelikli amaçlarından biri değildir?
Doğru cevap: B. İlk yardım ilaçsız uygulamadır. İlaçla tedavi, sağlık personelinin yaptığı acil tedavinin konusudur.
12. 112 arandığında aşağıdaki bilgilerden hangisinin verilmesi gerekli değildir?
Doğru cevap: B. 112 görevlisi için önemli olan; olayın yeri, türü ve yaralıların sayısı ile durumudur. Kusur durumu sağlık ekibinin işi değildir.
13. Göğsünde delici alet yaralanması olan, bilinci açık yaralıya hangi pozisyon verilir?
Doğru cevap: B. Yarı oturur pozisyon solunumu kolaylaştırır. Yara, hava girişini önlemek için üç tarafı kapatılan bir örtüyle örtülür.
14. Yapılan bilinç kontrolünde yaralının bilincinin kapalı olduğu anlaşılırsa ilk olarak hangisi yapılır?
Doğru cevap: C. Bilinç kapalıysa hemen yardım çağrılır ve 112 aratılır; ardından hava yolu açılıp solunum değerlendirilir.
15. Solunum kontrolü en çok kaç saniye sürmelidir?
Doğru cevap: C. Solunum, göğüs hareketlerine bakılarak 10 saniyeyi aşmayacak şekilde kontrol edilir. Eski kaynaklarda bu kontrol bak-dinle-hisset yöntemi adıyla geçer.
16. Kaza geçiren araçtaki yaralı hangi durumda ilk yardımcı tarafından hemen araçtan çıkarılır?
Doğru cevap: D. Yaralı, ancak yangın ya da patlama gibi yaşamı tehdit eden bir tehlike varsa hemen çıkarılır. Tehlike yoksa yerinden oynatılmadan sağlık ekibi beklenir.
17. 112 Acil Çağrı Merkezi arandığında telefon ne zaman kapatılmalıdır?
Doğru cevap: D. Görevlinin sorabileceği ek sorular olabilir. Bu yüzden telefon, görevli gerekli bilgiyi aldığını söyleyene kadar kapatılmaz.
18. Bilinci kapalı yaralıya ağızdan yiyecek ya da içecek verilmemesinin nedeni nedir?
Doğru cevap: D. Bilinci kapalı kişide yutma refleksi çalışmaz. Ağza verilen sıvı ya da yiyecek solunum yoluna kaçabilir.
19. Bilinci kapalı, solunumu olan yaralının derlenme (koma) pozisyonuna getirilmesinin amacı nedir?
Doğru cevap: A. Yan yatış pozisyonunda dil geriye kaçmaz, ağızdaki sıvılar dışarı akar; böylece solunum yolu açık kalır.
20. Kaza geçirmiş, bilinci açık ve korku içindeki yaralıya karşı ilk yardımcı nasıl davranmalıdır?
Doğru cevap: D. İlk yardımcı sakin olmalı, yaralıya ne yaptığını anlatmalı ve onu yalnız bırakmamalıdır; panik yaralının durumunu kötüleştirir.
21. Kaza yerinde toplanan meraklı kalabalık için ilk yardımcı ne yapmalıdır?
Doğru cevap: B. Kalabalık hem yaralının hava almasını hem de müdahaleyi zorlaştırır, yeni kaza riskini artırır; olay yerinden uzaklaştırılır.
22. Olay yerinde ilaç ve tıbbi araç gereç kullanılarak yapılan müdahale (acil tedavi) kimler tarafından yapılır?
Doğru cevap: B. Acil tedavi, bu konuda ehliyetli sağlık personelince yapılır. İlk yardımda ilaç kullanılmaz.
23. Kaza yerinde reflektör koyarak ve dörtlü ikaz lambalarını yakarak olay yerini güvenli duruma getirmek, ilk yardımın temel uygulamalarından hangisidir?
Doğru cevap: B. Koruma, olay yerinde yeni kazaların ve tehlikelerin önlenmesidir. Koruma - bildirme - kurtarma adları eski kaynaklardandır; güncel ilk yardım kitabı aynı adımı "olay yerinin güvenli hâle getirilmesi" olarak anlatır.
24. Olay yerinden 112'nin aranarak yardım istenmesi, ilk yardımın temel uygulamalarından hangisidir?
Doğru cevap: C. Bildirme, olayın en hızlı şekilde 112 Acil Çağrı Merkezine haber verilmesidir. Güncel ilk yardım kitabında bu adım "yardım çağrısı" adıyla geçer.
25. Yaralılara olay yerinde, hızlı ve sakin biçimde müdahale edilmesi, ilk yardımın temel uygulamalarından hangisidir?
Doğru cevap: C. Kurtarma (müdahale), yaralılara olay yerinde ilk yardımın uygulanmasıdır. Güncel ilk yardım kitabında bu adım "ilk yardımın sağlanması" adıyla geçer.
26. Bilinci bulanık olan ve kusan yaralıya hangi pozisyon verilir?
Doğru cevap: C. Kusan yaralı yan yatırılır; böylece kusmuk solunum yoluna kaçmaz.
27. 112 arandığında yaralı sayısının bildirilmesi neden önemlidir?
Doğru cevap: A. Yaralı sayısı ve durumları, kaç ambulans ve hangi ekiplerin gönderileceğini belirler.
28. Kaza yapmış bir araçtaki yaralıya yaklaşan ilk yardımcı, araçla ilgili olarak önce hangisini yapmalıdır?
Doğru cevap: B. Kazaya karışan aracın kontağı kapatılır, hareket etmemesi için el freni çekilir ve lastiklerine takoz konur; olay yerinde sigara içilmesine izin verilmez.

Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı ilk yardım eğitimi sunumları, "Genel İlk Yardım Bilgileri" (Sağlık Bakanlığının İlk Yardım Uygulamaları Beceri Rehberi ve İlk Yardım Eğitim Kitabı kapsamında, 2025). Bu sayfa sınava hazırlık içindir; uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz.

Diğer ilk yardım konuları

Bütün konu anlatımları