Ana sayfa › Konu anlatımı › Kırık, çıkık ve burkulma

Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım

Kırık, bir kemiğin kırılması ya da çatlamasıdır. Çıkık, eklemi oluşturan kemiklerin yer değiştirmesi; burkulma, eklem bağlarının zedelenmesidir. Üçünde de ortak kural aynıdır: yaralı bölge hareket ettirilmez ve düzeltilmeye çalışılmaz.

Kırık türleri

Tür	Özelliği
Kapalı kırık	Kırığın üzerindeki deri sağlamdır. Kemik uçları çevredeki dokulara ve damarlara zarar vermiş olabilir.
Açık kırık	Kırığın üzerindeki deri sağlam değildir; kemik ya da parçaları görülebilir. Enfeksiyon riski yüksektir.

Kırık belirtileri

Ağrı ve hassasiyet
Hareket ettirmede zorlanma ya da hiç hareket ettirememe
Kırık yerinde şekil bozukluğu
Şişme ve morarma
Açık yara ve kanama
Uyluk ya da leğen kemiği kırığında şok belirtileri

Kırıkta ilk yardım

Kemiğin kırık olup olmadığından emin değilseniz kırık kabul edilir.
Şekil bozukluğu düzeltilmeye çalışılmaz; kırık şüphesi olan yere sertçe bastırılmaz.
112 aratılır; yaralı yalnız bırakılmaz ve hareketsiz kalması söylenir.
Yaralı bölge bandaj ya da atelle hareketsiz hâle getirilir (tespit).
Atelin ya da bandajın altındaki dolaşım kontrol edilir.
Şiddetli kanama varsa üzerine bastırılır ya da basınçlı bandaj uygulanır.
Yaralıya su dâhil yiyecek ve içecek verilmez.

Atel, hasar görmüş kemiklerin ve zedelenmiş dokuların sabitlenmesi için kullanılan malzemedir. Bacak kırığında yaralı bacak sağlam bacağın yanına getirilir, araya yumuşak dolgu konur ve iki bacak birlikte tespit edilir. Kol kırığında kol, askıyla gövdeye sabitlenir.

Çıkıkta ilk yardım

Eklem hareket ettirilmez; yardım gelinceye kadar bulunduğu konumda sabit tutulur.
Yerinden çıkmış eklem yerine oturtulmaya çalışılmaz.
Çıkığı kapalı kırıktan ayırmak zordur; şüphe varsa kırık gibi davranılır.
Buz uygulanabilir: buz beze sarılır, cilde doğrudan değdirilmez ve 20 dakikadan uzun tutulmaz.

Burkulmada ilk yardım

Buz uygulanabilir; 20 dakikadan uzun sürdürülmez.
Yaralanan yere masaj yapılmaz.
Yaralının hareket etmesine izin verilmez, dinlenmesi sağlanır.
Ağrı giderek kötüleşiyorsa ya da kırık düşünülüyorsa sağlık kuruluşuna ulaşması sağlanır.

Omurga yaralanması şüphesi

Baş ya da boyun yaralanması olan kişide, aksi kanıtlanmadıkça omurga yaralanması da varsayılır. Trafik kazası geçiren yaralı, olay yeri güvenliyse yerinden oynatılmaz ve 112 beklenir.

Bu konunun soruları

10 soru. Her cevaptan sonra açıklama görünür.

1. Kırık şüphesi olan bir kol ya da bacağa nasıl ilk yardım yapılır?
Doğru cevap: A. Kırık uçlar damar ve sinirlere zarar verebilir. Bu yüzden bölge, alt ve üst eklemleri de içine alacak şekilde atel benzeri sert bir malzemeyle sabitlenir.
2. Omurga yaralanması şüphesi olan kazazedeyle ilgili hangisi doğrudur?
Doğru cevap: C. Omurga yaralanmalarında yanlış hareket felce yol açabilir. Yaralı ancak sert bir zeminde, baş-boyun-gövde ekseni korunarak taşınır.
3. Araç içindeki yaralı, omurgasına zarar vermeden hangi yöntemle dışarı çıkarılır?
Doğru cevap: A. Rentek manevrası; yangın, patlama gibi bir tehlike olduğunda ya da solunumu durmuş yaralıyı araçtan çıkarmak için kullanılır. Baş-boyun-gövde ekseni korunur.
4. Kırık kemik uçlarının deriyi delerek dışarı çıktığı kırığa ne ad verilir?
Doğru cevap: A. Açık kırıkta deri bütünlüğü bozulur; kanama ve enfeksiyon riski vardır. Yara temiz bir bezle kapatılır, kemik içeri itilmez.
5. Köprücük kemiği ya da kol kırığında tespit için en uygun malzeme hangisidir?
Doğru cevap: C. Kol, üçgen bandajla boyuna asılarak gövdeye sabitlenir. Böylece kırık bölgenin hareketi önlenir.
6. Ayak bileği burkulan kişiye yapılacak ilk yardım hangisidir?
Doğru cevap: C. Burkulmalarda soğuk uygulama ve sıkıştırıcı bandaj şişliği azaltır; bölge hareket ettirilmez ve yukarıda tutulur.
7. Omuz çıkığı olan bir kişiye yapılan ilk yardımda hangisi yanlıştır?
Doğru cevap: D. Çıkık yerine oturtulmaya çalışılmaz; bu, damar ve sinirlere zarar verebilir. Eklem bulunduğu şekilde tespit edilir.
8. Aşağıdakilerden hangisi kırık belirtilerinden biri değildir?
Doğru cevap: C. Kırıkta ağrı, şişlik, şekil bozukluğu, morarma ve hareket kısıtlılığı görülür.
9. Kırık bir kol ya da bacak tespit edilirken tespit malzemesi nasıl yerleştirilmelidir?
Doğru cevap: D. Tespit, kırık kemiğin iki ucundaki eklemleri de hareketsiz bırakmalıdır; aksi hâlde kırık uçları oynamaya devam eder.
10. Ön kol kırığı olan kişinin kolunu askıya almak için en uygun malzeme hangisidir?
Doğru cevap: C. Üçgen sargı, kolu boyna asarak hareketsiz tutmak için kullanılır; yoksa atkı ya da eşarp gibi bezlerden yararlanılır.

Kaynak: Millî Eğitim Bakanlığı ilk yardım eğitimi sunumları, "Kırık, Çıkık ve Burkulmalarda İlk Yardım" (Sağlık Bakanlığının İlk Yardım Uygulamaları Beceri Rehberi ve İlk Yardım Eğitim Kitabı kapsamında, 2025). Bu sayfa sınava hazırlık içindir; uygulamalı ilk yardım eğitiminin yerini tutmaz.

Diğer ilk yardım konuları

Bütün konu anlatımları